Trung Quốc dựng liên minh AI, phương Tây đứng ngoài

Ngày 16/7, tại Thượng Hải, đại diện 29 nước đặt bút ký hiệp ước thành lập Tổ chức Hợp tác Trí tuệ nhân tạo Thế giới (WAICO), một tổ chức liên chính phủ độc lập sẽ đặt trụ sở tại Thượng Hải. Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị ký thay Bắc Kinh. Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres có mặt tại buổi lễ.

Danh sách 29 nước sáng lập gồm Nga, Belarus, Serbia, Cuba, Brazil, Venezuela, Kazakhstan, Lào, Pakistan, Indonesia, cùng 10 nước châu Phi và một số nước châu Á khác chưa được công bố đầy đủ tên. Điểm chung dễ nhận ra nhất trong danh sách này là sự vắng mặt hoàn toàn của Mỹ, Anh, Đức, Pháp, Nhật Bản hay bất kỳ nền kinh tế G7 nào.

Theo văn bản hiệp ước, WAICO cam kết tuân thủ Hiến chương Liên Hợp Quốc, thúc đẩy hợp tác quốc tế và quản trị AI toàn cầu theo hướng "lấy con người làm trung tâm". Trung Quốc từng đề xuất ý tưởng này tại hội nghị năm ngoái nhưng chưa có nước nào chính thức tham gia cho đến lễ ký lần này.

Sáng 17/7, Tập Cận Bình xuất hiện tại lễ khai mạc Hội nghị AI Thế giới (WAIC) lần thứ 9, lần đầu tiên đích thân phát biểu khai mạc kể từ khi sự kiện ra đời năm 2018. Những năm trước, Bắc Kinh chỉ cử Thủ tướng Lý Cường dự khai mạc. Trong bài phát biểu, Tập Cận Bình nói phát triển AI "không nên là màn độc diễn của một quốc gia, mà phải là bản giao hưởng của hợp tác toàn cầu", đồng thời cam kết cung cấp 5.000 suất đào tạo AI cho các nước đang phát triển và chia sẻ hệ thống cảnh báo thời tiết bằng AI cho 30 quốc gia.

Giới quan sát nhận định WAICO là bước đi để Bắc Kinh xây dựng một khuôn khổ quản trị AI song song với các cơ chế do phương Tây dẫn dắt như Đạo luật AI của Liên minh châu Âu hay tiến trình G7. Một nhà ngoại giao châu Á giấu tên nói với Reuters rằng Trung Quốc "đang thể hiện mình là tiếng nói của các nước đang phát triển, những nước đang bị bỏ lại phía sau trong cuộc đua AI". Trong khi Washington theo đuổi hướng quản lý chặt để kiểm soát rủi ro, Bắc Kinh chọn cách quảng bá các mô hình AI chi phí thấp, mã nguồn mở như một loại hàng hóa công có thể thu hẹp khoảng cách công nghệ toàn cầu.

Cùng ngày khai mạc, Huawei giới thiệu siêu máy tính Atlas 950 với 8.192 chip xử lý ngay tại khu triển lãm, nơi hơn 1.100 doanh nghiệp trưng bày hơn 300 sản phẩm ra mắt lần đầu trên toàn cầu. Giới quan sát công nghệ Trung Quốc xem đây là thông điệp gửi thẳng tới Washington rằng các lệnh cấm vận chip vẫn chưa ngăn được nước này mở rộng hạ tầng tính toán cho AI.

Sự vắng mặt của các hãng công nghệ lớn Mỹ tại WAIC năm nay cũng gây chú ý. Diễn biến này xảy ra ngay trước thềm vòng đàm phán chính thức đầu tiên về AI giữa Mỹ và Trung Quốc dưới thời Tổng thống Donald Trump, cho thấy quan hệ hai bên về công nghệ vẫn đang ở trạng thái căng thẳng dù các cuộc thương thảo kinh tế khác đã phần nào hạ nhiệt.

Hội nghị AI Thế giới 2026 kéo dài đến hết ngày 20/7, song song với Hội nghị cấp cao về Quản trị AI Toàn cầu tổ chức cùng địa điểm.