Nghề duy nhất được miễn thuế 5 năm liền từ 1/7

Nghị định 253/2026/NĐ-CP hướng dẫn Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 chính thức có hiệu lực từ 1/7/2026, trong đó Điều 41 và Điều 42 quy định miễn thuế thu nhập cá nhân 5 năm liên tục cho hai nhóm: nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao và nhân lực công nghệ cao. Thời gian miễn thuế tính từ tháng phát sinh thu nhập được miễn.

Điều kiện áp dụng khá cụ thể chứ không miễn tràn lan. Với nhóm công nghiệp công nghệ số, thu nhập được miễn phải đến từ dự án trong khu công nghệ số tập trung, dự án nghiên cứu và phát triển hoặc sản xuất sản phẩm công nghệ số trọng điểm, chip bán dẫn, hệ thống trí tuệ nhân tạo, hoặc hoạt động đào tạo nhân lực công nghiệp công nghệ số. Với nhóm công nghệ cao, điều kiện là làm nghiên cứu và phát triển công nghệ thuộc Danh mục công nghệ cao ưu tiên hoặc Danh mục công nghệ chiến lược theo Quyết định 23/2026/QĐ-TTg, trong đó AI đứng đầu danh sách công nghệ chiến lược, cùng với dữ liệu lớn, điện toán đám mây, IoT, bán dẫn và công nghệ lượng tử.

Cần phân biệt chính sách này với một điều khoản khác trong cùng nghị định. Điều 35 miễn thuế cho thu nhập từ thực hiện nhiệm vụ khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhưng không giới hạn 5 năm. Còn ưu đãi tại Điều 41, 42 chỉ áp dụng cho tiền lương, tiền công, và có giới hạn thời gian rõ ràng là 5 năm.

Đây không phải một quyết định thuế đơn lẻ. Nó bắt nguồn từ Nghị quyết 57-NQ/TW do Tổng Bí thư Tô Lâm ký ngày 22/12/2024, văn kiện xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là "đột phá quan trọng hàng đầu" của quốc gia. Nghị quyết này thẳng thắn nêu điểm yếu: nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu, Việt Nam "chưa làm chủ được công nghệ chiến lược, công nghệ cốt lõi", đồng thời đặt mục tiêu chi cho nghiên cứu và phát triển đạt 2% GDP. Từ đó, một loạt luật ra đời trong năm 2025, gồm Luật Khoa học công nghệ và Đổi mới sáng tạo, Luật Công nghệ cao, Luật Trí tuệ nhân tạo, và Nghị định 253/2026 là công cụ thuế để hiện thực hóa các luật này.

Vũ Thanh Thắng, Chủ tịch Công ty Cổ phần AIZ, nhận định việc miễn thuế 5 năm gửi đi thông điệp rằng Nhà nước coi nhân lực công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, dữ liệu và đổi mới sáng tạo, là lực lượng chiến lược cho tăng trưởng quốc gia.

Việt Nam không phải nước duy nhất trong khu vực dùng thuế để cạnh tranh nhân tài công nghệ, nhưng cách tiếp cận có khác biệt đáng chú ý. Dưới đây là bảng so sánh chính sách thuế thu hút nhân tài công nghệ của các nước châu Á.

Khác biệt lớn nhất nằm ở đối tượng. Hàn Quốc và Trung Quốc thiết kế ưu đãi gần như chỉ để hút chuyên gia từ nước ngoài, không áp dụng cho công dân bản địa dù họ có bằng cấp hay kinh nghiệm quốc tế tương đương. Nghị định 253/2026 của Việt Nam không phân biệt quốc tịch, áp dụng chung cho mọi cá nhân đủ điều kiện, tức vừa nhắm giữ chân người trong nước vừa mời gọi chuyên gia nước ngoài.

Tuy nhiên, văn bản hiện tại chưa nêu rõ tiêu chí xác định thế nào là "nhân lực công nghiệp công nghệ số chất lượng cao", trong khi các nước như Malaysia hay Hàn Quốc đặt ra điều kiện định lượng cụ thể như mức lương tối thiểu hay bằng cấp. Phần định nghĩa chi tiết nhiều khả năng nằm ở thông tư hướng dẫn sắp tới, và đây sẽ là yếu tố quyết định chính sách có đi vào thực tế trơn tru hay không.

Chính sách tương tự ở Trung Quốc từng bị tạm dừng năm 2022 do áp lực ngân sách trong đại dịch, trước khi được khôi phục và gia hạn đến hết năm 2027. Đó là lời nhắc rằng ưu đãi thuế cho nhân tài công nghệ, dù có mục tiêu rõ ràng, vẫn phụ thuộc vào khả năng cân đối ngân sách dài hạn của mỗi quốc gia.

Nghị định 253/2026/NĐ-CP áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026, và các khoản thu nhập từ tiền lương, tiền công liên quan sẽ được khấu trừ, quyết toán theo hướng dẫn tại Điều 50 và Điều 51 của nghị định.