Kỷ nguyên “vibe code”: Luật sư, bác sĩ, nhạc sĩ kéo nhau đi thi hackathon AI, đạt giải top và đều không biết code

Cuộc thi "Build with Opus 4.6" do Anthropic tổ chức gần đây có quy mô giống một hackathon công nghệ quen thuộc, nhưng danh sách thí sinh lại khiến nhiều người phải đọc lại lần nữa. Trong khoảng 13.000 người đăng ký, chỉ 500 người được chọn tham gia và 277 người đã hoàn thành sản phẩm hoạt động được sau 6 ngày. Điều gây bất ngờ không nằm ở con số mà ở hồ sơ của họ. Nhiều người không phải lập trình viên chuyên nghiệp.

Có luật sư chuyên xử lý hồ sơ tai nạn cá nhân, bác sĩ tim mạch làm việc trong phòng cath lab, người kiểm tra hạ tầng giao thông tại Uganda, nhạc sĩ, vận động viên đấu kiếm và cả những nhà nghiên cứu chuyên đọc hợp đồng. Họ không đến để học code mà đến để giải bài toán trong ngành của mình bằng AI.

Quán quân của cuộc thi là một luật sư tại California với dự án CrossBeam. Phần mềm này xử lý một vấn đề rất đời thường nhưng tốn hàng tháng trời ngoài thực tế. Hồ sơ xin phép xây dựng nhà phụ tại bang này thường bị trả về nhiều lần vì phải đối chiếu giữa luật bang, quy định địa phương và bản vẽ kỹ thuật. Mỗi vòng chỉnh sửa có thể làm dự án đội chi phí thêm hàng chục nghìn USD. CrossBeam cho phép tải lên thư phản hồi từ cơ quan quản lý cùng bản thiết kế, sau đó hệ thống AI tự đối chiếu toàn bộ quy định liên quan để chỉ ra cần sửa gì. Điều đáng chú ý là người làm ra nó không phải kỹ sư phần mềm mà là người hiểu rõ từng dòng luật.

Giải nhì thuộc về một môi trường lập trình cho trẻ em, nơi các em chỉ cần kéo thả mục tiêu và quy tắc, AI sẽ viết toàn bộ phần mềm phía sau và đồng thời giải thích những gì đang diễn ra. Giải ba đến từ một bác sĩ tim mạch xây dựng trợ lý AI giúp bệnh nhân hiểu lại chẩn đoán sau khi rời phòng khám, một việc mà nhiều người quên gần như ngay lập tức ngoài đời.

Những dự án khác nghe giống ý tưởng trong các cộng đồng rất nhỏ. Có hệ thống phân tích video dashcam để đánh giá chất lượng đường và tính toán hiệu quả đầu tư hạ tầng. Có công cụ quản lý giải đấu đấu kiếm phát hiện điểm số bất hợp lý. Có AI chơi nhạc cùng nghệ sĩ theo thời gian thực thay vì tạo nhạc sẵn.

Điểm chung của các sản phẩm này là không nhắm đến thị trường đại chúng. Chúng giải quyết những bài toán rất cụ thể, rất chuyên ngành, kiểu phần mềm mà trước đây không công ty nào đủ động lực để phát triển vì quy mô người dùng quá nhỏ. Khi chi phí tạo phần mềm giảm mạnh nhờ AI, những thị trường ngách như vậy bắt đầu trở nên khả thi.

Toàn bộ thí sinh sử dụng cùng một bộ công cụ là Claude Code và mô hình Opus 4.6. Điều khác nhau không nằm ở khả năng viết code mà nằm ở việc họ hiểu vấn đề của mình sâu đến mức nào. Người làm luật hiểu quy trình cấp phép. Bác sĩ hiểu bệnh nhân quên điều gì sau khi khám. Người làm hạ tầng biết cách đánh giá một con đường. Kiến thức chuyên ngành trở thành lợi thế chính.

Ngay cả những người tham gia cũng phải điều chỉnh cách làm quen với AI. Một số cho biết phần khó nhất không phải tạo ra code mà là dạy cho hệ thống hiểu cách họ suy nghĩ. Có người dành cả ngày đầu chỉ để trò chuyện với AI về phương pháp đọc hợp đồng thay vì viết một dòng lệnh. Khi AI đưa ra kết quả, nhiệm vụ của con người là nhận ra chỗ nào thiếu, chỗ nào sai, chứ không phải sửa lỗi cú pháp.

Sau cuộc thi, Boris Cherny, người đứng đầu dự án Claude Code, đưa ra nhận định gây tranh luận rằng việc lập trình theo nghĩa truyền thống đang dần được giải quyết. Điều chưa được giải quyết là biết nên xây cái gì và biết khi nào máy làm sai. Nhìn vào 277 sản phẩm hoàn thành trong chưa đầy một tuần, lập luận này có thêm dữ liệu để bàn.

Hackathon này giống một bản thử nghiệm cho một mô hình phát triển phần mềm khác. Thay vì kỹ sư viết code cho mọi ngành, những người trong ngành tự tạo công cụ cho mình. Phần mềm không còn là thứ phải đặt hàng từ đội ngũ kỹ thuật mà trở thành thứ có thể được xây ngay tại nơi phát sinh nhu cầu.

Nếu trước đây rào cản để tạo một ứng dụng là học lập trình, thì bây giờ rào cản dần chuyển sang việc bạn hiểu vấn đề của mình sâu đến đâu. Điều đó giải thích vì sao trong cùng một tuần và cùng một công cụ, một luật sư có thể làm phần mềm cho chính quyền thành phố, còn một bác sĩ tạo trợ lý cho bệnh nhân của mình.

Kết thúc cuộc thi, nhiều người tham gia vẫn nói một câu quen thuộc khi kết bạn với nhau. Xin lỗi, tôi không phải lập trình viên. Và câu trả lời thường nhận lại là tôi cũng vậy. Chỉ khác là lần này, mỗi người đều mang theo một sản phẩm chạy được.