Bí ẩn rùng rợn đằng sau cơn sốt săn lùng xác voi ma mút Siberia

Trong suốt nhiều thập kỷ qua, loài voi châu Phi đã phải hứng chịu một cuộc thảm sát khốc liệt. Sự khao khát vô độ đối với ngà voi của những kẻ săn trộm đã tạo ra một áp lực sinh tồn tàn khốc, buộc loài động vật khổng lồ này phải tiến hóa theo hướng tiêu cực là không mọc ngà để giữ lấy mạng sống.

Nhận thức được mức độ nghiêm trọng của vấn đề, các công ước quốc tế đã lần lượt ra đời. Từ năm 1975, lệnh cấm thương mại ngà voi châu Phi bắt đầu có hiệu lực và tiến tới cấm triệt để vào năm 1990.

Chính sự siết chặt của luật pháp đối với ngà voi châu Phi đã vô tình mở ra một cuộc đổ bộ mới. Những tay buôn sừng sỏ đã nhanh chóng chuyển hướng sang vùng lãnh nguyên Siberia rộng lớn của Nga, nơi cất giữ một nguồn cung cấp ngà voi hoàn toàn hợp pháp. Đó chính là những chiếc ngà của loài voi ma mút thời tiền sử.

Loài sinh vật này từng sinh sống trải dài từ lục địa Á-Âu đến khu vực phía bắc của Bắc Mỹ trong khoảng thời gian từ 5 triệu năm đến 3700 năm trước. Nhờ lớp mỡ dày đặc biệt, chúng có thể chống chọi với mùa đông khắc nghiệt và bảo quản xác vô cùng nguyên vẹn dưới lớp băng vĩnh cửu.

Lịch sử khai quật voi ma mút đã bắt đầu từ năm 1799 khi người thợ săn Tungus Evenki tên là Ossip Shumachov tìm thấy một thi thể gần như hoàn hảo tại khu vực đông bắc Siberia.

Tới năm 1806, nhà thực vật học người Nga Mikhail Adams đã mua lại cái xác này nhằm mục đích nghiên cứu khoa học. Thế nhưng, khi ngà voi châu Phi rơi vào tình trạng khan hiếm, người ta mới nhận ra rằng vùng đất băng giá kia đang chôn vùi hàng vạn, thậm chí nhiều hơn thế, những xác voi ma mút với cặp ngà chưa bị hóa thạch và có chất lượng tuyệt hảo cho việc điêu khắc.

Cuộc săn lùng này mang lại những khoản lợi nhuận khổng lồ nhưng cũng đánh đổi bằng không ít mồ hôi và nước mắt. Câu chuyện của người thợ đào đất 46 tuổi người Nga tên là Karl Gorokhov là một minh chứng rõ nét. Karl đã dành gần năm tháng trời ròng rã trên một hòn đảo thuộc bán đảo Kamchatka.

Mỗi ngày, anh phải đi bộ mười tám tiếng đồng hồ trên vùng lãnh nguyên hoang vu lạnh lẽo, ngủ trong túi ngủ mỏng manh và phải săn bắn hải âu để duy trì sự sống khi cạn kiệt lương thực. Vào cuối mùa hè năm 2012, những nỗ lực tột cùng đó đã được đền đáp khi Karl phát hiện một con voi ma mút nằm ẩn sâu dưới lớp đất, với riêng phần lộ diện đã nặng hơn 150 pound.

Anh đã phải đào bới liên tục suốt hai mươi bốn giờ đồng hồ để đưa được thi thể voi ma mút non này lên mặt đất, mang về khoản tiền ước tính ít nhất 60 nghìn đô la Mỹ. Khối tài sản của Karl không dừng lại ở đó. Tại ngôi nhà ở Ust-Yansk, anh còn lưu giữ thi thể của hai mươi con voi ma mút khác bên trong những chiếc thùng nhôm phủ kín bạt.

Karl tiết lộ nguyên tắc sống còn là phải giữ xác voi tránh xa ánh sáng và luôn đảm bảo độ ẩm để ngà không bị nứt vỡ. Khối tài sản này trị giá ít nhất 300 nghìn đô la Mỹ và hoàn toàn có thể tăng thêm 40% giá trị nếu được đưa đến Yakutsk.

Giá trị kinh tế khổng lồ của ngà voi ma mút đã thu hút cả giới thợ điêu khắc sành sỏi. Để phân biệt ngà voi ma mút và ngà voi châu Phi, người ta dựa vào góc độ của các đường vân lưới đan chéo trên mặt cắt ngang. Góc vân dưới 90 độ là ngà voi ma mút, trong khi ngà voi châu Phi hiện đại có góc vân lớn hơn 115 độ.

Hơn thế nữa, trải qua hàng ngàn năm nằm dưới lòng đất và hấp thụ khoáng chất, ngà voi ma mút sở hữu một lớp vỏ mang màu sắc độc đáo như nâu hoặc xanh lam, khác biệt hoàn toàn với sắc trắng tinh khôi của ngà voi hiện đại. Đặc điểm này lại vô tình trở thành chất liệu tuyệt vời cho những tác phẩm điêu khắc nghệ thuật mang tính đột phá.

Bên cạnh những chiếc ngà đắt giá, một hiện tượng kỳ lạ khác cũng đã xuất hiện đó là việc tiêu thụ thịt voi ma mút cổ đại. Ngay từ thế kỷ 19, một loại thịt bí ẩn được đồn đại là có hương vị giống thịt bò nhưng hơi khô đã được rao bán tại Siberia.

Giai thoại nổi tiếng nhất phải kể đến buổi dạ tiệc ngày 17 tháng 1 năm 1951 tại khách sạn Roosevelt ở New York, do các nhà khoa học thuộc câu lạc bộ thám hiểm tổ chức. Thực đơn dường như có sự xuất hiện của thịt voi ma mút 250 nghìn năm tuổi, được khai quật từ lớp băng vĩnh cửu ở thung lũng sông Yukon của Canada và do mục sư Bernard Hubbard cung cấp. Nhiều nghi ngờ đã dấy lên cho rằng đó thực chất là thịt của loài lười đất khổng lồ.

Bí ẩn này chỉ được giải đáp phần nào vào ngày 3 tháng 2 năm 2016, khi tạp chí Plos One công bố kết quả xét nghiệm di truyền từ mẫu thịt do thành viên Paul Griswold Howes lưu giữ lại. Sự thật ngã ngửa khi đó chỉ là thịt của một loài rùa xanh.

Sau sự kiện này, tờ báo Christian Science Monitor cũng đã đưa tin về câu chuyện ẩm thực hoang đường này. Mặc dù vậy, việc thưởng thức thịt voi ma mút không hẳn là một huyền thoại vô căn cứ. Vào năm 2011, nhà nghiên cứu cổ sinh vật học danh tiếng của nước ta là Xing Lida đã thực sự trải nghiệm một miếng bít tết voi ma mút 4000 năm tuổi tại Canada. Ông miêu tả hương vị của nó khá giống thịt lợn rừng nhưng đi kèm với mùi tanh của bùn đất vô cùng nồng nặc.

Thế nhưng, đằng sau những giai thoại kỳ thú và khoản lợi nhuận kếch xù là một thảm họa sinh thái đang âm thầm diễn ra. Khi làn sóng đổ xô đến Siberia ngày một đông, các thợ đào đã từ bỏ những chiếc xẻng thủ công để chuyển sang sử dụng máy bơm nước và súng phun nước áp lực cao. Họ xối thẳng những tia nước mạnh vào lớp đất băng, làm sụp đổ từng mảng lãnh nguyên rộng lớn.

Hành động tàn phá này không chỉ hủy hoại bề mặt địa hình, khiến thảm thực vật không thể phục hồi mà còn tiềm ẩn một hiểm họa tàn khốc. Khi lớp đất băng bị xé toạc, lượng khí nhà kính khổng lồ bị giam giữ hàng ngàn năm qua sẽ ồ ạt giải phóng vào bầu khí quyển, đẩy nhanh tốc độ nóng lên toàn cầu.

Từ việc tàn sát dã man những đàn voi châu Phi đang sinh sống cho đến việc đào xới không thương tiếc xác của loài voi ma mút đã tuyệt chủng, con người đang tự chứng minh sự đáng sợ của lòng tham vô đáy. Chừng nào sự khao khát đối với những chiếc ngà voi vẫn còn tồn tại, thì dù là những sinh vật hiện hữu hay những tàn tích của thời gian đều sẽ không thể thoát khỏi guồng quay săn lùng và bóc lột tàn nhẫn này.