Giá RAM tăng mạnh, laptop và smartphone buộc phải cắt cấu hình: Các hãng sẽ xoay xở ra sao để giữ hiệu năng?

Giá RAM tăng do đâu và ảnh hưởng thế nào đến thiết bị tiêu dùng?

Trong năm 2025, thị trường bộ nhớ ghi nhận đà tăng giá mạnh của DRAM và LPDDR. Theo báo cáo từ TrendForce, giá hợp đồng DRAM ở một số phân khúc tăng tới 75% so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu do nhu cầu bùng nổ từ máy chủ AI và trung tâm dữ liệu. Các nhà sản xuất bộ nhớ lớn đang ưu tiên năng lực cho HBM và DRAM máy chủ, khiến nguồn cung cho laptop và smartphone bị thu hẹp.

Với smartphone và laptop, bộ nhớ thường chiếm khoảng 10 đến 15% chi phí linh kiện. Khi giá RAM tăng mạnh, nhà sản xuất chỉ có 2 lựa chọn. Một là tăng giá bán thiết bị. Hai là giữ giá nhưng giảm dung lượng RAM ở các cấu hình tiêu chuẩn. Nhiều báo cáo thị trường cho thấy kịch bản tăng giá 20 đến 30% là khó chấp nhận với người dùng phổ thông, khiến phương án cắt RAM được ưu tiên hơn ở phân khúc phổ thông và cận cao cấp.

Thực tế thị trường bán lẻ cũng phản ánh xu hướng này. Giá module DDR5 cho laptop đã tăng mạnh trong thời gian ngắn, có nơi ghi nhận mức tăng gần 50%, khiến việc giữ cấu hình RAM cao trở nên tốn kém hơn đáng kể với nhà sản xuất.

Giải pháp phần cứng đang được áp dụng là gì?

Để giảm phụ thuộc vào RAM vật lý, các hãng đang tận dụng mạnh hơn các thành phần phần cứng chuyên dụng.

Trên smartphone, bộ xử lý thần kinh chuyên dụng, hay còn gọi là NPU, được giao xử lý các tác vụ trí tuệ nhân tạo như nhận diện hình ảnh, xử lý giọng nói, lọc tiếng ồn. Khi các tác vụ này chạy trực tiếp trên NPU, lượng dữ liệu trung gian cần lưu trong RAM giảm xuống, đồng thời CPU cũng được giải phóng.

Trên laptop, đặc biệt là các nền tảng dùng kiến trúc ARM, kiến trúc bộ nhớ hợp nhất giúp CPU, GPU và NPU cùng truy cập một vùng bộ nhớ, giảm nhu cầu sao chép dữ liệu qua lại. Cách tiếp cận này không làm RAM lớn hơn, nhưng giúp sử dụng hiệu quả hơn dung lượng sẵn có.

Tuy vậy, các giải pháp phần cứng này chỉ giúp giảm áp lực trong một số kịch bản nhất định, chủ yếu là tác vụ AI và xử lý đồ họa. Với các công việc đa nhiệm nặng hoặc xử lý dữ liệu lớn, RAM vật lý vẫn đóng vai trò then chốt.

Giải pháp phần mềm có bù đắp được việc cắt giảm RAM không?

Song song với phần cứng, các hãng cũng tận dụng nhiều giải pháp phần mềm để kéo dài giới hạn của RAM.

Phổ biến nhất trên smartphone Android là RAM ảo, tức sử dụng một phần bộ nhớ trong làm vùng nhớ tạm khi RAM vật lý gần đầy. Giải pháp này giúp hệ thống tránh việc đóng ứng dụng nền quá sớm, từ đó giữ trải nghiệm ổn định hơn trong sử dụng thông thường. Tuy nhiên, do tốc độ bộ nhớ trong thấp hơn RAM, RAM ảo không thể thay thế hiệu năng thực sự, đặc biệt khi tải nặng liên tục.

Trên cả smartphone và laptop, hệ điều hành cũng áp dụng nén bộ nhớ, ép ứng dụng nền vào trạng thái ngủ sâu, giảm dung lượng chiếm dụng của hệ thống. Các mô hình AI cũng được chia nhỏ và chỉ tải khi cần, thay vì chạy thường trực trong bộ nhớ.

Những tối ưu này giúp thiết bị có RAM thấp hơn vẫn vận hành mượt trong các tác vụ phổ biến. Tuy nhiên, khi người dùng mở nhiều ứng dụng nặng cùng lúc, giới hạn vẫn bộc lộ khá rõ.

Có nên giảm tính năng AI để giảm gánh nặng RAM?

Trong thực tế, giảm tính năng AI không phải là hướng đi chính của các hãng. AI đang là điểm khác biệt quan trọng để bán sản phẩm, nên thay vì cắt bỏ, nhà sản xuất đang thay đổi cách triển khai.

Các tác vụ AI cần phản hồi nhanh như xử lý ảnh, dịch nhanh, lọc tiếng ồn vẫn được xử lý cục bộ trên NPU. Những tính năng AI phức tạp hơn, ít dùng liên tục, được chuyển sang xử lý trên máy chủ đám mây khi cần. Cách làm này giúp giảm lượng dữ liệu phải giữ trong RAM, đổi lại là phụ thuộc vào kết nối mạng và phát sinh câu hỏi về quyền riêng tư.

Hiệu quả thực tế đến đâu và giới hạn nằm ở đâu?

Với người dùng phổ thông, smartphone hoặc laptop có dung lượng RAM thấp hơn trước nhưng được tối ưu tốt vẫn đáp ứng ổn các nhu cầu hằng ngày. RAM ảo, NPU mạnh và quản lý bộ nhớ thông minh giúp trải nghiệm không bị tụt quá rõ rệt.

Tuy nhiên, với người dùng cần tác vụ nặng, thường xuyên đa nhiệm, chỉnh sửa ảnh video hoặc chạy mô hình AI cục bộ, RAM vật lý vẫn là yếu tố quyết định. Các giải pháp thay thế chỉ mang tính tình thế và không thể bù đắp hoàn toàn khi dung lượng RAM bị cắt giảm.

Theo dự báo của các hãng nghiên cứu thị trường, trong thời gian tới, nhiều mẫu laptop và smartphone phổ thông có thể quay về mức 6GB hoặc 8GB RAM, trong khi phân khúc cao cấp sẽ giữ cấu hình nhưng chấp nhận giá bán cao hơn.