Cái giá phải trả cho cơn sốt AI: Đắt hơn tưởng tượng nhiều!

Trong khoảng hai năm trở lại đây, trí tuệ nhân tạo đã trở thành tâm điểm của ngành công nghệ. Từ điện thoại, máy tính, công cụ văn phòng đến mạng xã hội, AI xuất hiện ở gần như mọi sản phẩm và dịch vụ. Nhiều người coi đây là cuộc cách mạng giúp tăng năng suất lao động và phổ cập tri thức cho số đông.

Tuy nhiên, phía sau làn sóng phát triển mạnh mẽ ấy là những cái giá không hề nhỏ mà cả doanh nghiệp lẫn người dùng cuối đều đang phải gánh chịu.

AI đang ngốn điện với tốc độ chưa từng có

Một trong những hệ quả rõ rệt nhất của cơn sốt AI là nhu cầu năng lượng tăng vọt. Các mô hình ngôn ngữ lớn và hệ thống tạo ảnh, tạo video bằng AI đòi hỏi lượng tài nguyên tính toán khổng lồ, buộc các hãng công nghệ phải liên tục xây dựng thêm trung tâm dữ liệu.

Việc chỉ dựa vào điện gió hay điện mặt trời ngày càng trở nên khó đáp ứng đủ nhu cầu. Vì vậy, nhiều tập đoàn công nghệ đã chuyển sang các nguồn điện ổn định hơn như khí đốt hoặc điện hạt nhân.

Một số doanh nghiệp lựa chọn xây dựng nhà máy điện khí ngay cạnh trung tâm dữ liệu để đảm bảo nguồn cung. Trong khi đó, nhiều hãng khác ký các hợp đồng dài hạn với các nhà máy điện hạt nhân hoặc đầu tư trực tiếp vào công nghệ lò phản ứng hạt nhân nhằm phục vụ hoạt động AI trong nhiều thập kỷ tới.

Điều này kéo theo những tranh luận về tác động môi trường, đặc biệt khi nhiều quốc gia vốn đang đặt mục tiêu giảm phát thải và từng bước thay thế các nguồn điện hóa thạch.

Một ví dụ đáng chú ý là kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu đầu tiên của Google tại Áo. Dự án có diện tích khoảng 50ha, tạo khoảng 100 việc làm nhưng được ước tính sẽ tiêu thụ lượng điện tương đương khoảng 5 đến 6% tổng điện năng của cả nước. Mức tiêu thụ này gần gấp đôi nhu cầu điện của thành phố Graz.

Google cũng dự kiến lắp đặt hệ thống pin mặt trời trên mái trung tâm dữ liệu, nhưng giới quan sát cho rằng nguồn điện này chỉ có thể đáp ứng một phần rất nhỏ so với nhu cầu vận hành thực tế. Ngoài các tác động về môi trường, nhu cầu điện khổng lồ từ AI còn có thể tạo thêm áp lực lên hạ tầng năng lượng và gián tiếp ảnh hưởng đến chi phí điện của người dân trong tương lai nếu nguồn cung không theo kịp.

AI có thể làm khoảng cách số ngày càng lớn hơn

AI thường được nhắc đến như một công cụ giúp phổ cập kiến thức, nhưng thực tế lại không hoàn toàn như vậy.

Để sử dụng các mô hình AI hiện đại, người dùng cần có kết nối Internet ổn định cùng thiết bị đủ mạnh. Với nhiều khu vực có điều kiện kinh tế hạn chế, đây vẫn là rào cản đáng kể.

Khoảng cách này càng trở nên rõ rệt khi AI ngày càng được tích hợp sâu vào giáo dục và công việc. Học sinh có điều kiện tiếp cận các trợ lý học tập bằng AI sẽ có nhiều lợi thế hơn trong quá trình học. Doanh nghiệp và người lao động biết khai thác AI cũng có năng suất cao hơn, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh.

Ngay cả trong nhóm người đã sử dụng AI, sự khác biệt giữa các phiên bản miễn phí và các gói trả phí cũng ngày càng rõ ràng. Những mô hình cao cấp thường có khả năng suy luận tốt hơn, phản hồi nhanh hơn và hỗ trợ nhiều tính năng mà người dùng miễn phí không được tiếp cận.

Bên cạnh đó, những người ít tiếp xúc với AI cũng gặp nhiều khó khăn hơn trong việc nhận biết hình ảnh, video hay nội dung do AI tạo ra. Khi công nghệ deepfake ngày càng chân thực, nguy cơ bị tác động bởi thông tin sai lệch hoặc các chiến dịch tuyên truyền cũng tăng theo.

AI giúp con người làm việc nhanh hơn nhưng cũng tạo ra những mặt trái

Một vấn đề khác được nhiều chuyên gia quan tâm là việc con người có xu hướng phụ thuộc quá nhiều vào AI.

Khi mọi câu hỏi đều có thể được giải đáp chỉ bằng vài dòng lệnh, nhiều người sẽ dần giảm khả năng tự phân tích và giải quyết vấn đề. Điều đáng lo không phải là mất động lực, mà là việc thiếu thực hành khiến năng lực tư duy và xử lý tình huống bị suy giảm theo thời gian.

Ngoài ra, AI cũng không hoàn toàn khách quan. Các mô hình hiện nay được huấn luyện từ lượng dữ liệu khổng lồ do con người tạo ra, vì vậy chúng có thể kế thừa những định kiến vốn đã tồn tại trong dữ liệu. Trong một số trường hợp, các thiên kiến này còn có thể bị khuếch đại nếu không được kiểm soát cẩn thận.

Không thể quay lưng với AI, nhưng cũng không nên phụ thuộc hoàn toàn

Thực tế cho thấy AI đang dần trở thành công cụ gần như bắt buộc trong nhiều lĩnh vực. Doanh nghiệp, người lao động hay sinh viên nếu không biết tận dụng AI có thể gặp bất lợi về năng suất và khả năng cạnh tranh.

Dẫu vậy, sự phát triển của AI cũng kéo theo những hệ lụy về năng lượng, môi trường, chi phí xã hội và kỹ năng của con người. Vì thế, thay vì coi AI là lời giải cho mọi vấn đề hoặc hoàn toàn từ chối công nghệ này, cách tiếp cận hợp lý nhất vẫn là sử dụng AI như một công cụ hỗ trợ, đồng thời duy trì khả năng tư duy độc lập và cân bằng giữa hiệu quả công nghệ với những tác động dài hạn mà nó tạo ra.

Tham khảo: The Notebookcheck.